Thư viện chia sẻ tổng hợp - LongvuIT.com

Bệnh nói lắp (cà lăm) và phương pháp khắc phục nói lắp

Nói lắp hay cà lăm là một chứng tật về khả năng nói khá phổ thông. Người mắc tật này mặc dù biết rõ mình muốn nói câu gì nhưng khi phát âm thường phải lặp lại các âm nhiều lần hay kéo dài một âm lâu trước khi phát ra tiếng kế tiếp.

Hiện tượng nói lắp thường hay gặp phải đối với những người nói nhanh hay bị vấp và có thể tự điều chỉnh được nhờ ý thức và ý chí của chính bản thân bạn.

Triệu chứng:

Nói lắp có nhiều dạng - có thể xảy ra cùng lúc trong một câu:

1. Ngập ngừng im lặng hồi lâu trước khi bắt đầu câu nói
2. Câu nói bị đứt quãng nhiều lần ("Tôi ... tên ... là Nguyễn Văn .... X")
3. Lặp lại một chữ nhiều lần ("Tôi tên-tên-tên-tên là Nguyễn văn-văn X"
4. Kéo dài một âm lâu như để chờ chuẩn bị âm kế tiếp ("Tôi tê-ê-ê-ê-ê-ê-ên là Nguyễn văn X")

Ở một số người, nói lắp đi kèm theo những động tác tự động như ngoẹo cổ, liếm môi, chắt lưỡi, dậm chân hay chớp mắt liên tục.

Trẻ em khi mới bắt đầu học nói có thể nói "lúng búng" vì không kịp nghĩ ra từ ngữ thích hợp - hiện tượng này không phải là nói lắp như định nghĩa.

Các Bác Sĩ chuyên trị về bệnh nói lắp đồng ý có 5 giai đoạn của bệnh và cách chữa trị của mỗi giai đoạn khác nhau.

Năm giai đoạn đó là:

1.Nói không thạo (Normal disfluencies): nói lắp thông thường của hầu hết mọi người. Cứ 100 chữ nói ra có 10 chữ nói lắp, và bình thường người nói lắp không biết mình nói lắp và cũng không bận tâm về điều nàỵ

2.Gần thành bệnh nói lắp (Borderline Stuttering): Nói lắp hơn 11 chữ trong 100 chữ phát biểu. Người nói lắp cũng chưa bận tâm mặc dù đôi khi cũng hơi ngạc nhiên về cách nói của mình.

3.Giai đoạn bắt đầu của bệnh (Beginning stuttering): Cách nói rất căng thẳng, nhanh hơn và bất thường. Người bệnh bắt đầu tìm cách đổi chữ khác, nói với giọng cao và mạnh hơn, đồng thời mắt hay nháỵ Người bệnh biết là mình nói lắp và thấy bực mình khi nói lắp.

4.Giai đoạn hơi nặng hơn của bệnh (Intermediate Stuttering): Người nói lắp tránh nói chữ hay bị lắp, nhiều chữ nói không ra tiếng, cảm thấy sợ hãi, bực mình và xấu hổ.

5.Giai đoạn bệnh nặng (Advanced Stuttering): Người nói lắp cố gắng nói nhưng không phát ra thành tiếng, và môi miệng bị giật rung. Người nói lắp không muốn nói nữa, thấy sợ hãi, xấu hổ và tủi phận. Gặp nhiều khó khăn khi học kiến thức mới. Một số người tự hết bệnh và đa số là phụ nữ. Hoặc trong gia đình không có ai bị nói lắp, hay có thân nhân tự hết bịnh. Hoặc trong vòng 12 tháng đầu tiên bệnh được thuyên giảm. Người bệnh cũng sẽ tự hết bịnh nếu tánh tình tự nhiên của họ thích giao thiệp, bình tĩnh, biết dùng cử chỉ nét mặt để diễn tà ý tưởng, và có tài khéo về ngôn ngữ.

Nỗi khổ khi nói lắp:

Mỗi lần đến tiết kiểm tra đầu giờ là tim Phúc lại đập thình thịch vì lo lắng bị gọi lên bảng trả bài. Không phải vì Phúc không chuẩn bị trước bài ở nhà mà vì mỗi lần lên bảng căn bệnh nói lắp của Phúc lại được dịp “tái phát”. Bình thường Phúc có thể nói chuyện thoải mái với mọi người nhưng cứ bị gọi lên bảng là Phúc lại “ờ ờ, à à…vv” có khi đến 5-10 phút. Mỗi lần như vậy cả lớp lại được dịp cười đùa thỏa thích, thầy cô giáo cũng đành lắc đầu cho Phúc về chỗ. Vì thế nhiều lần thầy cô giáo vừa gọi đến tên Phúc thì lại cho ngồi xuống luôn.

Trong lớp Phúc cũng rất ít khi được gọi phát biểu vì ai cũng sợ chờ Phúc nói xong thì sẽ mất cả tiết học. Bạn bè cũng thường lấy chuyện đó để trêu chọc Phúc hay nhại lại những câu Phúc nói “em em eeem thưa cô”. Dần dần Phúc trở nên khép mình hơn vì sợ mình càng nói thì càng trở thành trò hề trong mắt các bạn.

********************

Nhưng trường hợp của Phúc xem ra vẫn “khá khẩm” hơn trường hợp của Thanh. Thanh không chỉ bị nói lắp và còn không phát âm được chuẩn giữa dấu sắc và dấu ngã. Tuy học rất giỏi nhưng trong lớp Thanh hầu như không chơi với ai. Vì khi nói chuyện Thanh thường gặp khó khăn khi nói câu đầu tiên, ề à mất rất nhiều thời gian nên không phải bạn nào cũng đủ kiên nhẫn để ngồi nghe Thanh nói.

Do không phát âm rõ giữa dấu sắc và dấu ngã có lần Thanh đã vô tình nói từ “nước dãi” thành “nước …” đã khiến cho cả lớp được dịp cười nghiêng ngả. Câu chuyện đó cũng trở thành giai thoại trong cả khối lớp 9 khiến cho Thanh trở nên nổi tiếng một cách bất đắc dĩ.

********************
Trong mắt bạn bè ở lớp Khánh được xem là chín chắn, người lớn hơn hẳn mọi người vì cách nói chuyện chậm rãi, từ tốn. Nhưng sự thật thì chỉ có người trong nhà Khánh mới biết nếu Khánh nói nhanh như mọi người thì sẽ bị lắp, nói mãi không thể dứt được một câu.

Khánh chia sẻ: “Em cũng chẳng muốn nói chậm ề à như ông già thế nhưng cứ nói nhanh là em bị lắp. Em thích một bạn cùng lớp nhưng chưa bao giờ có đủ tự tin để rủ bạn ấy đi chơi cả. Bình thường trước mặt mọi người thì em có thể nói chậm và bình tĩnh được chứ còn trước mặt bạn ấy thì không biết thế nào. Cứ thế này khéo cả đời em chẳng bao giờ “cưa” được ai mất”.

Nguyên nhân nói lắp

Tật nói lắp là một chứng rối loạn trong các diễn đạt lời nói. Thí dụ đáng lẽ nói: “Con đi ăn cơm đây” thì câu đó sẽ thành “Co...co...con... đia...an...ăn cơ...cơm đây”. Và nhiều câu khác cũng bị nói lắp tương tự.

Tật nói lắp thường gặp ở nam nhiều hơn nữ, ở người thuận tay trái nhiều hơn người thuận tay phải. Trong cộng đồng, nói lắp chiếm khoảng 1% ở người trưởng thành. Người ta nhận thấy nếu đến 5 tuổi mà trẻ con vẫn còn nói lắp thì 50% số đó sẽ tiếp tục nói lắp đến trưởng thành.

Về nguyên nhân nói lắp còn chưa thật rõ ràng, bởi vậy còn có những ý kiến khác nhau:

- Do chấn thương ở trẻ sơ sinh: Một số người cho rằng trong trường hợp đẻ khó phải dùng forceps cặp vào đầu thai nhi để lôi ra khỏi bụng mẹ. Hoặc với trẻ nhỏ bị ngã va đầu vào vật cứng gây tổn thương vùng Broca.

- Do mắc bệnh: Cũng có nghi vấn cho rằng khi thai nghén, sản phụ mắc một bệnh nào đó có thể truyền được cho thai và bệnh đó đã gây tổn thương cho não trong đó có trung tâm ngôn ngữ của thai nhi. Hoặc trẻ nhỏ mắc phải một bệnh ở não hoặc màng não (như viêm não, viêm màng não) sau khi điều trị khỏi đã để lại tỳ vết nào đó ở trung tâm ngôn ngữ.

- Khủng hoảng tình cảm: Một số nhà khoa học lại cho rằng do khủng hoảng tình cảm, chẳng hạn một cú sốc, hoặc một chuyện nào đó thời thơ ấu xảy ra có khả năng làm cho trẻ mắc tật nói lắp. Những dị tật tâm lý xã hội này theo thời gian trở thành thói quen.

- Đoạn tách rời trên vỏ não ngăn tín hiệu lưu thông: Gần đây nhất, một nhóm các nhà khoa học thuộc các trường đại học Hamburg và Gottingen (CHLB Đức) đã nghiên cứu qua kỹ thuật chụp cộng hưởng từ của não 15 người bị tật nói lắp, so sánh với não của 15 người nói bình thường và rút ra nhận xét: Ở những người nói lắp có những đoạn tách rời vỏ não ngăn những tín hiệu lưu thông bình thường giữa các khu vực trong vùng kiểm soát ngôn ngữ, hậu quả là nói lắp, không thể nói chuyện lưu loát.

Broca vùng trung tâm ngôn ngữ

Não của các loài vật không có vùng Broca. Còn loài vượn người nhờ có lao động mà có được ngôn ngữ, chính nhờ điều đó mà não vượn dần dần trở thành não người (có vùng Broca).

Năm 1861, nhà ngoại khoa người Pháp là ông Broca theo dõi một người suốt đời không nói được và mổ tử thi bệnh nhân đó sau khi bệnh nhân chết. Broca viết một bệnh án đầy đủ, chính xác. Và bệnh án đó là tài liệu đầu tiên về chức năng riêng biệt của một khu vực nhỏ trên vỏ não người. Khu vực đó là khu vực lời nói.

Để ghi nhớ công lao, về sau người ta gọi vùng đó là “khu vực Broca” - tức là vùng hồi trán số 3 phía bán cầu não bên trái. Và bệnh không nói được còn gọi là bệnh mất lời của Broca.

Vùng ngôn ngữ của não không hoàn hảo sẽ dẫn đến tật nói lắp. (Ảnh: Lemoyne.edu)

Khi ta phát âm, cùng một lúc với những xung động thần kinh đi đến vùng Broca, còn có những kích thích thính giác của lời nói, những kích thích thị giác, cảm giác bản thể... của người nói và kích thích vật thể mà lời nói đại diện.

Lời nói vô cùng quan trọng, nó là tín hiệu của những kích thích cụ thể, có tác dụng xây dựng tư tưởng tức là giúp não bộ hình thành tư duy xây dựng nhận thức.

Ở loài vật, kể cả loài linh trưởng do chưa có vùng Broca nên chúng chỉ nhận thức được những cái gì chúng cảm giác được. Lời nói của người và tiếng kêu của động vật không thể so sánh với nhau được, vì hai thứ âm thanh này khác xa nhau về chất cũng như về lượng.

Biện pháp khắc phục nói lắp (cà lăm)

 Bạn cần lưu ý mấy điểm sau :

* Có quyết tâm cao, tin tưởng tuyệt đối vào kết quả mình sẽ đạt được. Càng nói lắp, càng phải tập nói nhiều hơn

* Kiên trì tập luyện, mỗi giờ, mỗi ngày.

* Tật này hoàn toàn có thể khắc phục được.

* Khởi đầu từ từ, bạn tập nói chậm, rõ ràng từng từ, chủ động tránh nói lắp.

* Giao tiếp tự tin, biết kiềm chế được cảm xúc khi nói, suy nghĩ từng chữ trước khi nói.

* Kiên trì liên tục, làm chủ ngôn ngữ của mình, lâu dần thành thói quen mới không còn nói cà lăm nữa.

Ngoài ra các bạn cùng cần kết hợp thêm với việc luyện tập thể dục thể thao và tập thở.